Terwijl een economische storm op Nederland afkomt, werkt het kabinet aan een sober steunpakket. Alles om de begroting maar niet te veel te verbouwen. Maar grote ingrepen zijn juist hard nodig. De overheid groeit te hard, leeft boven zijn stand en investeert te weinig.

Een bezuinigingspakket van 12 miljard euro. Het is natuurlijk niet leuk om daar mee in te stemmen als oppositiepartij, maar toch doet Jesse Klaver het; het land moet immers geregeerd, ook al heeft het kabinet geen meerderheid. Op de achtergrond heeft Eelco Heinen zitten meepuzzelen: het moet natuurlijk wel een beetje een evenwichtig pakket zijn om een Kamermeerderheid mee te krijgen. De AOW-leeftijd gaat sneller omhoog, het eigen risico in de zorg ook. Burgers en bedrijven gaan meer belasting betalen. De zorg wordt soberder, de economie vergroent, ambtenaren komen op de schopstoel.

Gaat dat nooit gebeuren? Het ís gebeurd.

In 2012 trok Geert Wilders zijn gedoogsteun voor Ruttes eerste kabinet in, midden in de eurocrisis. Oppositiepartijen GroenLinks, D66 en ChristenUnie hielpen het kabinet met het lenteakkoord (ook wel Kunduzakkoord) aan een meerderheid voor flinke bezuinigingen en belastingverhogingen. Jesse Klaver zat nog geen twee jaar in de Kamer, Heinen was net begonnen aan zijn opmars als financieel geweten van de VVD, als financieel beleidsadviseur van de VVD-Kamerfractie.

Beide politici hebben sindsdien een indrukwekkende carrière gemaakt en hun stempel gedrukt op Den Haag. Klaver nu als fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij, Progressief Nederland. Heinen als minister van Financiën. Toch hebben zij het huzarenstukje uit 2012 nooit kunnen herhalen.

Later in 2012 sloten VVD en PvdA nog een regeerakkoord waarin nog flink verder werd bezuinigd. Maar sindsdien lijkt het erop dat niemand in Den Haag nog met een bijl - of de kettingzaag - gezien wil worden. Coalitieakkoorden zijn er sindsdien vooral voor om nog méér geld uit te geven.

Zijn bezuinigingen wel nodig?

Hoe erg is dat? Misschien is de noodzaak tot bezuinigen er nu gewoon niet. De staatsschuld is met 45% van de economie toch veel lager dan het Europese maximum van 60%?

Maar wie kijkt hoe de belastingen en de overheidsuitgaven zich hebben ontwikkeld sinds de coronacrisis, ziet hoe de situatie uit de klauwen is gelopen. De belastinginkomsten waren in het laatste 'normale' jaar 2019 nog 39,2% van onze economie. Nu is dat iets lager.

Zijn de uitgaven dan ook gedaald? Nee, die zijn juist flink opgelopen, tot 46% van de economie.

De overheid krijgt gelukkig meer geld binnen dan alleen die belastingen. Denk aan aardgasbaten en dividend van staatsbedrijven (denk aan De Nederlandsche Bank, Holland Casino, TenneT). In 2019 had Nederland daardoor nog een begrotingsoverschot. Maar ook hier is de wereld minder rooskleurig geworden voor de schatkist. 'Groningen' wordt volgestort met beton, TenneT ging juist geld lenen bij de overheid om te investeren in het stroomnet, DNB dook in de rode cijfers. Ook deze 'niet-belastingontvangsten' dalen daardoor - terwijl de overheidsuitgaven dus wel vrolijk doorstijgen.

Groningen verloren, rampspoed geboren?
In hun wens het Groninger gasveld te sluiten, negeerden politici tal van waarschuwingen over de Nederlandse leveringszekerheid van gas. Moet ‘Groningen’ dan toch weer open?
Hollands WelvarenJoris Heijn

Onvermijdelijk is dat allemaal niet. Het is een specifiek Nederlandse laksheid. Kijk je naar andere kleine, rijke Europese landen, dan gaan zij wél verstandig om met hun geld. Op onderstaande kaart is het zogeheten primaire begrotingssaldo van Europese landen weergegeven. Dat zijn alle overheidsuitgaven, min de rentelasten. Zo kijk je of de huidige uitgaven kunnen worden gedekt door de huidige inkomsten en filter je rentelasten door verkwistende voorgaande generaties eruit (zoals voor Italië).

Nederland doet het dan met een tekort van -0,9% iets beter dan Duitsland (-1,2%) of de Engelsen (-1,4%). En zeker beter dan de Fransen (-3,4%) en Belgen (-2,8%). Maar het doet het veel slechter dan de Zuidelijke landen waar we tijdens de eurocrisis zo op neerkeken. Zij hebben de tering sindsdien wél naar de nering gezet.

Misschien nog wel belangrijker: Nederland doet het ook veel slechter dan Zwitserland, Denemarken en Ierland. Een club kleine, rijke, Europese landen waar we eigenlijk bij zouden moeten horen.

Investeren in de toekomst? Waarom zouden we?

Tagged in:

macro-economie overheidsfinanciën politiek