Politici zijn het bezuinigen verleerd. De overheid wordt daardoor niet alleen groter, maar gezondheidszorg en AOW drukken investeringen in de toekomst steeds meer weg. Tijd dus voor een groot hervormingsprogramma. Maar hoe keer je dat tij? Een paar principes en voorstellen om tientallen miljarden te bezuinigen.

Dit verhaal is een vervolg op Nieuw Fiscaal Contract - Dit is wat Nederland echt nodig heeft. Dat verhaalt hoe de overheid steeds groter wordt, maar tegelijkertijd steeds minder investeert. Ondanks mooie woorden durft geen enkele politieke partij daar iets aan te doen. Met een ambitieus hervormings- en bezuinigingsprogramma van 50 miljard euro kun je dat tij keren. Het verhaal dat je nu gaat lezen doet concrete suggesties om dat te veranderen.

Tjongejonge, wat zijn er toch veel ambtenaren (of asielzoekers) bijgekomen. Als we daar nou eens in snijden, dan kunnen de belastingen omlaag.

De zorg is kapot bezuinigd. Als immorele bedrijven (of rijken) nou gewoon wat eerlijker belasting zouden betalen, dan kunnen we dat rechtzetten.

Klinkt het bekend? Dit zijn de retorische wapens waarmee links en rechts elkaar al jaren vanuit hun loopgraven mee bestoken. Het probleem is alleen dat beiden niet kloppen.

Wie dat roept, kan doen alsof zijzelf gelijk hebben en het allemaal wel goed komt als een ánder de rekening maar oppakt: ontslagen ambtenaren, asielzoekers die in oorlog blijven zitten, villabewoners, grote vervuilers.

Maar de waarheid lijkt meer op die oude SIRE-campagne: de maatschappij dat ben jij.

De overheid, dat zijn wij.

Van de 499 miljard euro die de overheid in 2024 uitgaf, werd bijna de helft (236 miljard) teruggesluisd naar burgers als 'sociale uitkering', blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat zijn niet alleen 'echte' uitkeringen zoals de bijstand en de AOW. Maar ook allerlei toeslagen en (bijna) gratis dienstverlening in natura die de overheid levert voor burgers, zoals zorg en onderwijs. Wat nog niet eens in die 236 miljard zit, zijn subsidies voor bijvoorbeeld een warmtepomp, of de miljardencompensatie voor Box 3, die ook rechtstreeks aan burgers worden uitgekeerd. Dat komt er nog bij.

En natuurlijk, het aantal ambtenaren is toegenomen en kan ongetwijfeld een tandje minder. Maar die andere helft van de overheidsuitgaven gaat toch vooral naar publieke diensten, zoals 'blauw op straat', Defensie en wegen. Laten we zeggen: rechtse hobby's.

Wie dit constateert, ziet ook meteen hoe pijnlijk snijden in de overheid is. Het kan haast niet zonder dat het jouzelf raakt. Toch is het nodig, want de overheid is de afgelopen jaren flink gegroeid. We hebben wél de grote overheid gekregen die we stiekem wilden, maar zijn er níét meer belasting voor gaan betalen die daarbij hoort.

Maar hoe doe je dat? De paar bezuinigingen die het minderheidskabinet Jetten wil doorvoeren (hogere AOW-leeftijd en eigen risico in de zorg) zijn kansloos zonder meerderheid in de Tweede Kamer.

Dat komt deels doordat er geen groter verhaal is over bezuinigen en hervormen. Politieke partijen zijn vooral druk geweest elkaar de schuld te geven, maar hebben niet geïnvesteerd in zo'n verhaal. Dat zou kortgezegd zijn:

Burgers moeten meer hun eigen broek ophouden, zodat de overheid weer kan investeren in onze toekomst.

Dat geeft ook meteen enkele 'spelregels':

Tagged in:

AOW macro-economie overheidsfinanciën belasting