Box 3-keer-niks-plan: drijfzand, belastingontwijking & overbelasting

Het kabinet wil de Box 3-belasting radicaal omgooien om rechtse partijen te paaien. De Belastingdienst kan dat waarschijnlijk helemaal niet aan. En het zet de deur wagenwijd open voor belastingontwijking. De oplossing? Een simpele en lagere belasting.

Nee, dit verhaal gaat niet over kleine spaarders die wel/niet de rekening betalen voor een nieuw Box 3-plan.

Nee, dit verhaal gaat niet over het zoveelste ongedekte gat in de begroting.

Dit verhaal gaat over een kabinet dat 'doorbraken' belooft, maar de Belastingdienst juist dreigt af te breken om een paar oppositiepartijen te paaien.

Dit verhaal gaat over Rechtse partijen die zo druk zijn met het 'echte rendement' belasten, dat zij een belastingverhoging van 2,4 miljard euro over het hoofd zien.

Dit verhaal gaat over een steeds hogere belastingdruk die opeens omslaat in een gigantische kans om je belasting uit te stellen tot Sint-juttemis.

En hoe het anders kan.

Haast onmogelijke taak

Het is waarschijnlijk niet handig om een verhaal over een taai onderwerp zoals Box 3 te beginnen door het te vergelijken met een eveneens taai onderwerp. Zoals stikstof. Maar misschien helpt het. In beide dossiers greep liet de politiek een probleem net zolang dooretteren (verslechterende natuur, spaarders die meer belasting betaalden dan ze aan rente ontvingen), dat de rechter op de rem trapte. En niet zomaar, maar keihard.

Aan bewindslieden was daarna de haast onmogelijke taak om het probleem op te lossen. Boze burgers eisen een pijnloze oplossing. Maar rechters beperken de mogelijkheden om dat soort hoekjes af te snijden - iets wat politici het liefste wel doen.

En toen, na vele jaren ploeteren, was er deze week opeens een doorbraak. Over 15 maanden kan er een heel nieuwe manier komen van vermogens belasten. Een vermogenswinstbelasting die geldt voor bijna al het vermogen (90%) dat nu in Box 3 belast wordt.

Het kan wél (kapot)

Bij zo'n vermogenswinstbelasting betaal je niet meer elk jaar een beetje belasting over je aandelen, maar betaal je pas belasting op het moment dat je die met winst verkoopt.

Rechtse partijen roepen al jaren dat ze 'het echte rendement' willen belasten. Dat voelt eerlijk. Zeker nadat spaarders jarenlang niet of nauwelijks rente ontvingen, maar de fiscus wel rekende met een fictief rendement van 4% waarover 30% belasting moest worden betaald. Boven het vrijgestelde vermogen betaalde je daardoor feitelijk elk jaar 1,2% van het vermogen aan de fiscus.

Eind jaren tien ging de politiek spaarders eindelijk ontzien, maar dat moest wel budgetneutraal gebeuren. Dus gingen mensen met vastgoed en aandelen méér gaan betalen. In plaats van 1,2%, betaal je over dat bezit nu jaarlijks 2,16% (36% belasting over 6% rendement). Daarin zit ook de waardestijging meegeteld van verhuurd vastgoed, ook als dat nog niet was verkocht. Naast spaarders voelen ook particuliere verhuurders zich dus benadeeld door het huidige systeem.

Een rijpe voedingsbodem voor de roep om 'werkelijke rendementen' te belasten.

Maar zoals toenmalig staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij (CDA) in 2023 al benadrukte: dat is gewoon heel moeilijk. Van Rij in de Kamer:

'De Belastingdienst heeft heel nadrukkelijk gezegd: wij kunnen onder geen beding controleren als alles een vermogensbelasting zou worden. Dat is natuurlijk ook logisch. Want al die kleine beleggers met die aandelen, houden echt niet bij wat hun kostprijs was en wanneer ze hun vermogenswinst maken.'

De vermogenswinstbelasting zou een aanpassing zijn van de Wet Werkelijk Rendement Box 3. Die wet kreeg al enkele rode vlaggen mee in de zogeheten uitvoeringstoets. Het nieuwe stelsel wordt zo complex, dat er zo'n 900 extra mensen nodig zijn. Het zoeken van die extra mensen is een 'bijna onmogelijke opgave,' zoals de Raad van State het noemt.

En nu zegt staatssecretaris Eerenberg dus toch: ik ga die gammele wet nóg complexer maken om steun te krijgen van rechtse partijen voor het Belastingplan. Hij moet daarbij wel zo'n moordend tempo aanhouden, want anders heeft hij een gat in de begroting van 2,4 miljard euro, zo is op te maken uit een van de bijlages over Box 3 die in juni naar de Kamer werden gestuurd.

In andere woorden: de Wet Werkelijk Rendement betekent eigenlijk dat mensen met vermogen een belastingverhoging van meer dan 2 miljard euro krijgen. En dat terwijl de belasting in Box 3 de afgelopen jaren dus al flink is gestegen. De opbrengst is meer dan verdubbeld in vijf jaar tijd. Dit jaar levert waarschijnlijk 11,5 miljard euro op.

Je hoort rechtse partijen wel over het belang van 'werkelijk rendement' belasten, maar nooit dat zij mensen daarmee dus eigenlijk méér belasting willen laten betalen, in plaats van minder. Of nouja.. Gaan mensen eigenlijk nog wel belasting betalen in dit nieuwe systeem?

Bye bye blauwe enveloppe